SIEĆ REGIONALNYCH OŚRODKÓW DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ





NIEZBĘDNIK DYPLOMATYCZNY P jak Precedencja RODM Warszawa przedstawia

Termin precedencja wywodzi się z języka łacińskiego (praecedentia – to co poprzedza) i oznacza pierwsze miejsce, pierwszeństwo, prym. W tym znaczeniu precedencja funkcjonuje w dyplomacji jako zasada ustalania pierwszeństwa pomiędzy państwami i ich przedstawicielami, co reguluje między innymi protokół dyplomatyczny, którego początki wiążą się z okresem Bizancjum i dworów monarszych średniowiecznej Europy.

Współcześnie ujednolicone uregulowania dotyczące praktyki postępowania w stosunkach międzynarodowych potwierdzone zostały przez konwencję wiedeńską ONZ z 1961 roku. Innym znaczeniem terminu precedencja jest także porządek pierwszeństwa stanowisk kierowniczych w państwie, a więc na przykład kolejność witania, zabierania głosu, zajmowania miejsc podczas oficjalnych spotkań z udziałem władz państwowych i samorządowych. Potrzeba ustanowienia starszeństwa urzędów w państwie datuje się już od starożytności oraz wieków średnich i odpowiadała konieczności ustalenia porządku uczestnictwa dygnitarzy państwa w ceremoniach dworskich: udziału w procesji monarszej, kolejności podpisywania dokumentów, ogłaszania przybycia przed oblicze władcy, zasiadania i wstawania od stołu.

Precedencja jest podstawowym elementem protokołu dyplomatycznego, odgrywa ważną rolę w życiu publicznym, porządkuje hierarchię ważności funkcji i stanowisk w państwie, pozwala ustalić prawidłową kolejność powitania i prezentacji zaproszonych gości, reguluje także wzajemne stosunki, określając np. gdzie poszczególne osoby zajmują miejsca np. podczas oficjalnych uroczystości, obrad, posiłków.

Precedencja opiera się na dwóch zasadach:

  1. zasada pierwszeństwa - pierwszeństwo posiada zawsze szef misji dyplomatycznej wyższej rangi (klasy) dyplomatycznej
  2. zasada starszeństwa - w obrębie tej samej rangi o pierwszeństwie decyduje data i godzina złożenia listów uwierzytelniających w państwie przyjmującym.

Najwyższy w precedencji szef misji nosi tytuł dziekana korpusu dyplomatycznego. Istnieje jednak wyjątek od tej zasady. Państwa przyjmujące mogą zastrzec, że pierwszeństwo ponad wszystkimi szefami misji dyplomatycznych ma przedstawiciel Stolicy Apostolskiej, czyli nuncjusz, który pełni tym samym funkcję dziekana. Wyjątek ten występuje również w przypadku korpusu dyplomatycznego w Polsce.

W Polsce precedencja uzależniona jest od zajmowanego stanowiska. W innych krajach bywa uzależniona także od posiadanych tytułów szlacheckich, honorowych lub posiadanych odznaczeń.

Precedencja reguluje także inne obszary, jak na przykład porządek noszenia odznaczeń lub tytułów w przypadku równoczesnego występowania ich mnogości. Dotyczy także porządku hierarchicznego w Kościele.


Opracowano na podstawie:
Tomasz Orłowski: Protokół dyplomatyczny. Ceremoniał i etykieta. Warszawa 2010 r.
Dobromir Dziewulak: Precedencja stanowisk publicznych w Polsce. Biuro Analiz Sejmowych. Analizy nr 2 (10) 26 stycznia 2009.